Temperatura w pracy a przerwy – jakie masz prawa?

Nie ma przepisu, który po przekroczeniu konkretnej temperatury automatycznie przyznawałby dorosłemu pracownikowi dodatkową przerwę albo skracał dzień pracy. Pracodawca musi jednak zapewnić bezpieczne i higieniczne warunki pracy, a przy wysokiej temperaturze ma obowiązek udostępnić napoje profilaktyczne. Dodatkowe przerwy, wcześniejsze zakończenie pracy lub zmiana godzin wykonywania zadań zależą co do zasady od decyzji pracodawcy.

Czy upał daje prawo do przerwy?

Kodeks pracy zobowiązuje pracodawcę do ochrony zdrowia i życia pracowników oraz organizowania pracy w sposób bezpieczny. Wysoka temperatura, wilgotność, nasłonecznienie i wysiłek fizyczny powinny więc zostać uwzględnione przy ocenie ryzyka zawodowego.

Przepisy nie wskazują jednak maksymalnej temperatury w pomieszczeniach, po której każdy pracownik może domagać się przerwy albo odmówić wykonywania obowiązków. Sam dyskomfort cieplny nie tworzy automatycznie takiego uprawnienia. Wyjątkiem są szczególne regulacje dotyczące pracowników młodocianych.

Inaczej wygląda kwestia napojów. Po przekroczeniu określonych progów pracodawca nie może poprzestać na ogólnym zapewnieniu bezpiecznych warunków, lecz musi fizycznie udostępnić pracownikom napoje odpowiednie do rodzaju pracy.

Kiedy pracodawca musi zapewnić napoje?

Napoje profilaktyczne powinny być dostępne bezpłatnie przez całą zmianę. Nie można zastąpić ich wypłatą ekwiwalentu pieniężnego. Progi zależą od miejsca wykonywania pracy:

Przy pracy na zewnątrz rodzaj napoju powinien odpowiadać obciążeniu organizmu. Sama woda może być wystarczająca przy części zadań, ale przy intensywnym wysiłku, wysokiej temperaturze i dużej utracie płynów potrzebne mogą być napoje zawierające składniki mineralne.

Obowiązek zapewnienia napojów nie znika dlatego, że stanowisko jest wyposażone w klimatyzację. Jeżeli temperatura w pomieszczeniu przekracza wskazany próg, napoje nadal powinny być dostępne.

Co pracodawca może zrobić podczas upału?

Skrócenie dnia pracy i dodatkowe przerwy nie wynikają automatycznie z odczytu termometru. Pracodawca może jednak zmienić organizację pracy, jeżeli warunki cieplne zwiększają uciążliwość lub ryzyko dla zdrowia. Do stosowanych rozwiązań należą:

• Dodatkowe przerwy regeneracyjne – najlepiej w chłodniejszym, zacienionym lub klimatyzowanym miejscu.
• Skrócenie czasu pracy – wcześniejsze zakończenie zmiany z zachowaniem pełnego wynagrodzenia.
• Zmiana godzin pracy – przesunięcie najbardziej obciążających zadań na poranek lub inne chłodniejsze godziny.
• Rotacja pracowników – ograniczenie czasu przebywania jednej osoby w najbardziej nagrzanym albo nasłonecznionym miejscu.
• Praca zdalna – jeżeli rodzaj obowiązków i organizacja zakładu na to pozwalają.

Jeżeli to pracodawca decyduje o skróceniu pracy z powodu upału, pracownik zachowuje prawo do pełnego wynagrodzenia. Nie jest to nieobecność na życzenie zatrudnionego, lecz działanie organizacyjne służące ochronie zdrowia.

W pomieszczeniach pracodawca powinien też ograniczać nagrzewanie przez wentylację, rolety, żaluzje lub sprawną klimatyzację. Osobom pracującym na zewnątrz należy zapewnić możliwość odpoczynku w cieniu oraz ochronę adekwatną do rodzaju zadań, w tym wymagane środki ochrony indywidualnej.

Projektowane limity temperatury – co obowiązuje obecnie?

Pojawiały się projekty zmian przepisów BHP przewidujące sztywne limity temperatury, między innymi **35°C w pomieszczeniach**, po przekroczeniu których praca miałaby zostać wstrzymana. W projektach wskazywano także ograniczenia dla ciężkiej pracy fizycznej na zewnątrz przy wyższych temperaturach.

To jednak propozycje, a nie obowiązujące przepisy. Dopóki zmiana nie zostanie przyjęta i nie wejdzie w życie, nie można powoływać się na próg 35°C jako na aktualny zakaz pracy. Obecnie podstawą oceny sytuacji pozostają ogólne obowiązki pracodawcy wynikające z Kodeksu pracy oraz przepisy o napojach profilaktycznych.

Szczególna ochrona dotyczy młodocianych. Przy pracach objętych odpowiednimi ograniczeniami nie mogą oni pracować w pomieszczeniach, w których temperatura przekracza 30°C, a wilgotność względna powietrza wynosi ponad 65%.

Kiedy można odmówić pracy w upale?

Art. 210 Kodeksu pracy pozwala pracownikowi powstrzymać się od wykonywania pracy, gdy warunki stwarzają bezpośrednie zagrożenie dla jego zdrowia lub życia. Przed odejściem od stanowiska trzeba niezwłocznie zawiadomić przełożonego.

Nie oznacza to jednak, że każda wysoka temperatura automatycznie uzasadnia odmowę pracy. Znaczenie mają wszystkie okoliczności, między innymi temperatura, wilgotność, nasłonecznienie, wysiłek fizyczny, rodzaj zadań oraz stan zdrowia pracownika. Sam fakt, że termometr wskazuje 32°C lub 34°C, nie przesądza jeszcze o istnieniu bezpośredniego zagrożenia.

Niepokojące objawy przegrzania wymagają natychmiastowej reakcji. Należą do nich:

• silne osłabienie, zawroty głowy lub ból głowy,
• nudności, bardzo silne pragnienie albo skurcze mięśni,
• przyspieszone tętno, dezorientacja lub problemy z koncentracją,
• omdlenie albo utrata kontaktu z pracownikiem.

W takiej sytuacji należy przerwać wykonywanie zadań, przejść w chłodniejsze miejsce i poinformować przełożonego. Przy nasilonych objawach, podejrzeniu udaru cieplnego lub utracie przytomności potrzebna jest pilna pomoc medyczna.

Najważniejsze rozróżnienie jest proste: napoje po przekroczeniu progów 28°C w pomieszczeniach i 25°C na zewnątrz są obowiązkiem pracodawcy, natomiast dodatkowe przerwy lub skrócenie dnia pracy nie powstają automatycznie. Jeżeli pracodawca sam skróci czas pracy z powodu upału, nie może obniżyć z tego powodu wynagrodzenia.

Artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje indywidualnej porady prawnej. W razie sporu dotyczącego warunków pracy warto skonsultować się z Państwową Inspekcją Pracy lub prawnikiem.